Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 1
"   CÓRA CHROBREGO. "

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 2
"   CÓRA CHROBREGO Rapsod historyczny przez Klemensa Podwysockiego.       "I ty, miły czytelniku, byłbyś iście grzesznik wielki, Gdybyś zemną nie uronił na tę kartkę łzy kropelki. " Płacz nad zgonem Chrobrego . Gall...."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 3
" Osobne odbicie z Dziennika "Czas". — Nakładem Redakcyi. "

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 4
" CÓRA CHROBREGO. PROLOG. Tam, po Bałtyku sierdziste wody, Od Cepli, Cisy, jakiż to kraj ?... Jak uśmiech wiosny, kraj wonny, młody ?.. Bardzie sławiański, graj o nim, graj! Ziemia to prawie jeszcze nietknięta Ręką człowieka, a jednak tu — Złoto i srebro, obcych ponęta,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 5
" Bory do koła... Z dala i z bliska — To puszcza niby... Lecz z puszczy tej Świt wielki w przestwór promienie ciska I w mrok północy dzień tryska z niej... Po górach pną się młodzieńcze grody, Nad bory strzela zbawienia znak, I lud się budzi, jak orzeł młody... Pyta: "gdzie..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 6
" A orzeł woła i woła na nie, Orlęta lecą i lecą znów...   * * * Ten kraj, — Lechicki kraj młodociany, Olbrzym w dziecięctwie. A orzeł ten, Bolesław Chrobry, co huragany Nad Polską młodą zażegnał w sen... Bo gdy Czech zabrał ziemię Krakowską, Czerwieńskie grody Kijowa..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 7
" Polska, co runąć miała, patrz — oto Postrach w świat rzuca, gdy wzniesie miecz. Ruś, Czechy — korne, — Niemcy z sromotą, Jak "tuman kurzu" pierzchają precz! I on — w Sławiaństwie włodarz jedyny — Rycerzy pańskich duch mieszkał w nim!.. I plemie były jego wawrzyny: Z nim..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 8
" Więc wam ją daję. — Z wiekowej dali Postać" niewieścia wyciąga dłoń... Śnieżna, jak Pańscy anieli biali, Jak gwiazda świtu, promienna skroń... Kto ona ?.. Córa Bolesławowa. Błyszczy, jak święta z słonecznych ram. W jej dziejach pieśni barda osnowa — Tę pieśń bez..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 9
" I. KNIAŹ NA KIJOWIE. (Przy stole, na którym stoi srebrny dzban z miodem, siedzi w zadumie syn Włodzimierza, Jarosław. Na kolanach u Kniazia rozwarta księga cerkiewna. Przy oknie wychodzącem na Dniepr stoi bojan i zwolna nuci.) PIEŚŃ BOJANA. Dnieprze! Dnieprze! Pieśń twych fal..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 10
" Okiem w dziejów rzuci dal, Mężów dzielnych ujrzy tam... Bo dziś... Na dziś... pieśni żal!... Dziś się modlić tylko nam!... (1) Tak śpiewał Bojan Warag w książęcym teremie, Kniaź Jarosław się zżymał i nagle wstał. —" Ha! kłamiesz, kłamiesz stary! Twój kniaź nie..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 11
" Lecz bojan stał jak wryty. Stał i patrzał śmiało W twarz kniazia. "Dobrze! — powie — Kniaź nie chce pieśniarza! Więc pójdzie bojan stary z wichrami precz! I burzom będzie śpiewał, bo księcia obraża Pieśń bólem wykarmiona, szczera jak miecz!... Lecz wpierw wypełnię wolę..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 12
" Ty czuwaj nad nim Budyj! Wzrok twój niech przenika Do głębi jego duszy!... Budź męża w nim!... Roslagen (1) mu przypomnij, naddziada Ruryka!... Świętopełk, to druh Polski, a Polska — Rzym!... Kijów, grodów Rusińskich matką jest, królową! Z północy na południe dalej nam..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 13
" Co mądrze w głąb sławiańską zapuszcza więcierze, Wyłowi ryby z Dniepru. Teraz, bądź zdrów! — I ku drzwiom kroczył zwolna, nie patrząc już za się, A książę drzący, blady, zacisnął pięść: — "Stój! — zawoła. — Stój stary! Jeszcze nie po czasie! Znowu budzisz..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 14
" I upadł, jak głaz ciężki, na twarz bojan stary, I jęknął płaczem wielkim, aż terem drżał... A Jarosław poskoczył do nalanej czary — Wychylił — drugą, trzecią — i dziwny szał Ogarniał nagle księcia... Wołał na bojana: "Powstań stary! Twój książę zbudził się..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 15
" Na Lachów! Ziemię lacką zagładzę precz!.. Świętopełka i teścia na stos rzucę razem!.. I popioły ich z wiatrem rozwieję w dal!... Jak trawa dzieci, starce legną pod żelazem... Za mną ludu waragski! Za mną, niszcz, pal!... " I bojan powstał nagle i spojrzał mu w oczy I wielce,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 16
" Niech w serca im uderzy, jak w krzemień stal! No, przemów! Ruś na kniazia skinienie gotowa!" A książę wybełkotał: — "Za mną! niszcz! pal!.. I jako oceanu powierzchnia spokojna Gromami fal odwiórza na burzy zgrzyt, Waragi zakrzyczeli z tłumu: "Wojna! wojna!" Wojna! wojna! Mknie..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 17
" II. NOC W TEREMIE. W tajemniczej zadumie, świetlana i strojna W rubiny, złoto, szafir — i wonna i cicha, Królowa znów schodziła na świat — i krzyk: "wojna!" Przeraził jej majestat. Z lilii kielicha Błysnęła zamiast rosy krwi kropla — i oto — Świetlana łez perłami..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 18
" A terem, na tle nocy, tkwił czarny, ponury — Jako pomnik na grobie!.. I cisza w nim... Nad czołem mu zawisły, jak on czarne, chmury — Mgła tułów owinęła, jak zgliszcze dym. Patrz, któż to tam, wtem oknie?.. śnieżna, jak lilija Postać wpół się wychyla z za czarnych ram......"

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 19
" O, patrzcie na nią" patrzcie!.. W okna ciemnej ramie Jej postać, jako cherub z chmur toni lśni... Westchnęła... Oto dłonie rozpaczliwie łamie... To gniewna, jak duch zemsty, nasępia brwi... O, biedna białogłowo! Gdy w serce twe patrzę, Wielkie bóle w niem czytam... 0, biedna ty! A w..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 20
" — "By niebu się zasłużyć, pod krzyżem iść trzeba! I umrzeć, gdy Bóg każe, w rozkwicie sił! Bóg nasz, to słowa jego, — większy nad mocarze. A prawem jego — miłość; a z prawdy — tron! A serca ofiarnicze, to jego ołtarze, I w takich sercach wiecznie rad mieszka On! Bóg-to..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 21
" "Jam jest Bóg twój!" Głos wielki uderzył w twą duszę — I słuchałaś go drżąca — głos dalej grzmiał: "Więzienie twe roztworzę — i więzy precz skruszę — Bo we mnie prawda, siła i chwała chwał!" I byłaś mocna duchem, promienna i wzniosła — W kajdanach Włodzimierza,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 22
" Ciemno w górze! Kędyż On?... Ten Bóg 7 krzyża?... Nieba te Toż nie Jego wieczny tron?... Cudu, Chryste, cudu chcę!... (po chwili) Głucho!.. Cicho!.. A więc tam — Nie ma Boga? Więc i Ten Bóg, to złuda, nicość, kłam?... Nie ziszczony ducha sen ?.. Więc tam nie ma nic... nic......"

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 23
" O, jak błogo piersi drżą! Duch oskrzydla się, jak ptak!.. Boże! Naucz, naucz mię Co mam czynić?.. Straszno mi!.. Ból okrutny piersi rwie!.. Boże!... Przecz są ludzie źli?.. Wszak miłości Bogiem Ty, Bogiem prawdy! — Czemuż tu, W świecie — bóle, krew i łzy?.. Cześć..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 24
" (po chwili) Ojcze! Królu Polski! WążPierś Twej córy owić chce! Jeszcze pora! Zdąż więc, zdąż — Zanim skona dziecię twe... Rzekłeś: "córo! — idź, idź tam! Daj mi lud ten i ten kraj! Wisłę z Dnieprem ożeń nam! Polsce Ruś siostrzaną daj! — Ojcze! Polsko! Dla was to..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 25
" III. CÓRA KRÓLEWSKA. JAROSŁAW (postępuje chwiejąc się kilka kroków naprzód). Bolesławówno! Jam Rusi pan! No, Laszko biała! Bądź korną mi! Czyż Da to miecz i tron mi dan, Bym zważał na zmarszczone brwi ?.. Nie obelg dziś, nie płaczu chcę! Chcę pieszczot twych,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 26
" ODA. Wara Kniaziu!.. To mój miecz — Te dwie dłonie!.. Widzisz je?.. Zduszę! Oczy wyrwę!.. Precz!.. Precz!.. Nie dotkniesz mnie!.. O, nie!.. KNIAŹ ( cofa się, siada na ławie i nalewając czarę). Laszko biała! O, to nic, Że się gniewasz!.. Chrobrych ród!.. Zanim wyssę miód z..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 27
" ODA. Chcesz mnie kupić ?.. Mnie, mnie córę Bolesława ?.. Wiesz-że ty, Jak zażegnać gromną chmurę, W jad zamienić czyste łzy ?.. Mnie, mnie kupić ?.. O. sromoto!.. Jaż to słuchać muszę ?.. Ja ?.. Czem dla Ody twoje złoto ? Czem plugawa miłość twa?.. O, nikczemna ty gadzino!..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 28
" ODA (patrząc w brzask świtu). A Bóg?.. JAROSŁAW. Mnichom zostaw Boga! On, On chcieć musi, jak ja chcę!.. W górze Jego, tu mój tron!.. (pieszczotliwie) No, no !.. Rozchmurz liczko swe... Spojrzyj na mnie!.. Cóż?.. Czy ja Ócz nie godzien twoich?.. Nie?.. (Oda odwraca się ze..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 29
" Laszko! Zejdź tu! Błagam cię!.. (Oda wychyla się na wpół za okno. Kniaź jak wyżej) Niech mię skarze Boży sąd!.. Idę!.. Ha!.. Nie wierzysz?.. Nie?.. (pada na ławę — usta drgają, — lecz nie mogą już wydać wyraźnego dźwięku. Oda zstępuje z okna. Jarosław leży..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 30
" RATNIK I. Cóż?... Nad Bugiem tłusty Lach!.. RATNIK II. A nas bawi rybek łów... RATNIK I. I ta święta Łaszka w łzach!.. RATNIK II. I z psałterzem czarny muich!.. RATNIK I. Rat' gotowa... Lecz cóż ?.. Ot Kulas (1), cały w księgach swych!.. RATNIK II. A ten Chrobry istny..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 31
" trzy w śpiącego Jarosława. Oczy jej zaiskrzają się dziwnym ogniem, podchodzi szybko ku śpiącemu). ODA (mówi głosem drżącym, urywanym). Będą walczyć!... I kto wie ?.. Losy wojny!.. A jaru tu!... A wróg ojca mego w śnie!.. (wyjmuje kindżał z za pasa kniazia. ) Serce..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 32
" (patrzy na kindżał) Straszna stal!.. Jedno pchnięcie... (ze wstrętem) Lecz nie!.. nie!.. (zamyśla się.) Cóż to?.. Czy mi jego żal?.. (przykłada dłoń do swojej piersi) Cóż to w piersi ?.. Ból, czy strach ?.. Kto mi szepce ?.. Głos to czyj ?.. "Córo! Pięknaś była w..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 33
" METROPOLITA ( z przerażeniem). Lecz... czy Zbudzim go ze snu?. Patrz, co ona w dłoni ma!.. BUDYJ ( rzuca się do Ody). Kindżał?.. Zbrodnia?... Biada ci!.. Kniaź zabity?.. ODA (wyniośle) Jeszcze nie!Śmierć w tej tylko piersi tkwi!.. Chciałam ubić go! Lecz w śnie......"

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 34
" Więc on żyje! Ale tam — Tam nad Bugiem, rodzic mój!.. Chrobry z mieczem!.. Biada wam!.. BUDYJ (wyrywa kindżał z rąk Ody).   Zanim przyjdzie ten wieprz!.. METROPOLITA (wstrzymując go).   Stój! do Ody (łagodnie)   Bolesława córo! Bóg Wie, kto..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 35
" Serce to Wszystkowiedny z góry, zna! Ono też oblane łzą!.. (Patrząc na śpiącego Kniazia) Bólem jego, ten. co śpi! Więc zaufaj mi! Pójdź ztąd! Włos nie spadnie z głowy ci, Tam, gdzie pójdziesz! (Patrząc na Budyja, który się zżyma)   Boży sąd Wie, co będzie....."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 36
" (Do Budyja) Zbudzisz kniazia! Pora. Świt. (Do Ody, która w zamyśleniu, już mu się nie opiera)   Chodźmy! Niech nie widzi nas!.. ( Oda wychodzi machinalnie z Metropolitą ) Budyj (sam) Obudź Kniazia!. Mądry pop!... ( Zamyśla się ) Zrozumiałem go!. Tak., tak!....."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 37
" NAD BUGIEM. I stanęli nad Bugiem, jak dęby olbrzymie Ich puszcz Nadwiślańskich. O, ja ich znam!.. To rycerstwo Chrobrego. Pioruny, ich imię — A miecze ich — z błyskawic!.. Niemcy! To kłam? Widzę ich! Oto w lexo, z Poznania rycerze! Tysiąc trzystu w kirysach, a cztery tysiące..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 38
" Tam Węgry, t m Pieczyn i, tam Niemcy. — To oni! Knechty Polski z pogromców !.. Z rabusiów, to hetki! Choć w żelazo zakuci i nie brak im troni!.. A w środku, to pierś niby rycerskiego ciała: Wszystkie prądy Sławiańską skupione tam! Tu Warta, Wisła, Cisa, Łaba, rzesza cała! A..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 39
" — "Miecza w pochwę nie włożę! Król ten wielki rzecze — Pokąd nie zespolę rodu Sławian. W dal Polska moja poniesie siostrzaną im pieczę — A jedności jej wrogom ostrzoną stal! I córę własną posłał, córę ukochaną. Do Polan w apostolstwo. I rzekł jej: "Tam —..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 40
" Na kurhanie wpatrzony w promienną twarz słońca, Siedział orzeł, król dumny przestworu, skał. A przestwór był przeźroczy i wonny i cichy — Duch Pański się kołysał w promieniach... W szerz I w wyż jaśniały niebios i ziemi przepychy, A czuł je płaz potworny i leśny źwierz......"

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 41
" Aż oto głos się ozwał schrypły Jarosława: — "Na Lachy! Za mną., ludu! Za mną!... Niszcz, pal!... I bojan wybiegł z kniaziem podnieconym sztucznie, I do brzegu poskoczy i krzyczy w słuch: — "No, przyjdź tu do nas! Przyjdź tu! Ostre mamy włócznie! Już my tu przewiercimy twój..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 42
" I trwało to nie długo Takie straszne burze, To grom, huragan w puszczy ?.. A po nich co ?. Stosy trupów, z ciał złomy — dymiące kałuże — I kruki ciała trupów szponami rwą!.. Jarosław!... Gdzie Jarosław?... Tam kurzu bałwany — To raf jego ucieka!... A kniaź gdzie?.. On,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 43
" V. ORLICA. Sto lat już z górą, na łożu złotem Z łupów wojennych, Ros-Warag spal. "Najkosztowniejszym Wschodu klejnotem" Był Kijów, Rusi obronny wał. — Wspaniale strzelił on czołem młodem W bogatym wieńcu, nad cały Wschód — I szedł o lepsze już z Carogrodem — A..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 44
" Z północy przyszedł z mirem, nie z wojną — I władzę dał mu w Sławiaństwie mir... Mirem wziął Polan ziemię spokojną — Pomnikiem czynu: Askold i Dir!.. (1) I grób Igora w Drewlańskiej ziemi — I w Korosteniu pir Olgi!.. (2) Lecz... Pieśń mi bój głuszy krzyki Strasznemi!....."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 45
" Idzie z mirem w głąb Rusi. Po drodze, kropelki Krwi nie przelał! Lud rolny tyle wie o wojnie, Co zbiegi tu i owdzie mu opowiedzieli. I lud go wita wszędzie sercem i darami, A on, pokornych garnie, jako przyjacieli I braci — i mir wieści. — Że słyszeli sami, Jak lud wychwalał..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 46
" Jak ocean, gdy wichry piersi mu rwą... Zmierzch zapadł. — Cóż to w dali?.. Jakież to ogniska ? Tu i owdzie migają.. Toż Lachy już?.. Coraz więc j i więcej w przestworzu ich błyska... — Waragu! To on!.. Orzeł!.. Miecz w pochwy złóż! I łomie czółnu uderz! Bo biada tym, biada,..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 47
" Co krok, drżałem, mój ludu, jak zbójca o życie!.. Lecz tu, tu zadmę, gromko w bojowy róg!.. I zadął — i gród zadrżał... I starce i dzieci I niewiasty na hasło przybiegły to... Bojan, róg od ust odjął — i z oczu mu świeci Wilcza dzikość i woła: "Za borów mgłą Perun..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 48
" I ptaków śpiew i szepty wieczorne, do ucha Głosami pieszczotnemi rzucały mu Cudne skazki o czarach, rusałkach!.. I słucha Ich lud-dziecię i krzyczy: Tu, Lachy, tu! O, przyjdźcie tu! Strzaskajcie łby o muru głazy! Połkniecie strzały naszę, a z niemi — jad!.. Gdzie Metropolita i..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 49
" Chrobry do was szedł z mirem, nie z sercem łakomem !... Chcecie wojny?... Więc zgromi, wytnie was w pień ! Pieśń ucichła... Stanęli... Bolesław na woje Skinął ręką — i rycerz poskoczył doń. — Miał skórzaną, żelazem przeplataną zbroję — To kolczuga łucznika, a kołczan..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 50
" Waragów tłum przerzedzon już — I bojan wzniósł skrwawiony miecz — Zawołał: "psy!" i z całych sił Pierś rozdarł swą i upadł wznak — I w czarnej krwi, jak wąż się wił — Lechytom klął — i skonał tak!.... I zemsty duch bojana — w lot Waragów pierś zapalił..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 51
" Kniaź w dłoni miał stalowy miecz — "O, ratuj!" Lud zawołał doń!... Kniaź milczał... Mknął, gdzie wrzała rzeź. Tłum za nim szedł z nadziei skrą... "Los dzieci swych do serca weź!... I niewiast jęk!... Waragi chcą Na wieków wiek zatracić nas! O radź nam!.. Zbaw, gdy..."

Córa Chrobrego : rapsod historyczny - strona 52
" Wypłynął z niej i mnichów rój — Władyka szedł na czele. Klucz Od grodu niósł. "Lud z grodem twój Na wieki!" rzekł. Z Chrobrego ócz Wystrzelił grom... Lud upadł w nic... "Orlica gdzie?.. " Orlica tam!.. Tam lad ją niósł na barkach... Z lic Orlicy Bóg promieniał sam!....."